Қазақстандағы неміс автономиясы — 1979 жылы Қазақ КСР аумағында Неміс автономиялық облысын құру жөніндегі сәтсіз жоба. Ерментау қаласын автономияның астанасы ету ұсынылды; автономияның ауданы 46 мың шаршы км, ал халқы 202 мың адамды құрар еді. Автономияға Целиноград (Ерейментау), Қарағанды (Молодежный) және Көкшетау (Уәлиханов) облыстарының бірқатар аудандарын қосу ұсынылды. Автономияның басшысы Целиноград облысы Краснознаменск аудандық партия комитетінің бірінші хатшысы, ұлты неміс Андрей Браун/А. Коркин болуы керек еді.
Автономия құрудың алғышарттары
Түркістанда алғашқы немістер XVIII ғасырда пайда болды. Олар Ресей империясының қызметінде болды. Ресей империясының немістердің Түркістанға жаппай шаруалар иммиграциясы XIX ғасырдың 90-жылдарына сәйкес келеді. 1897 жылдың өзінде қазіргі Қазақстан аумағында 2600 неміс өмір сүрді. 1939 жылы қазіргі Қазақстан аумағында 92 мың этникалық немістер өмір сүрді. Немістердің елді мекендері (Келлеровка, Петерфельд, Мариенбург, Пруггерово) де пайда болды.
1941 жылы 28 тамызда таратылып, оның неміс халқы мен КСРО-ның басқа аймақтарындағы неміс тұрғындарын Қазақстан мен Сібірге күштеп қоныстандыру басталды. ХХ ғасырдың 40-60 жылдарында қабылданған нормативтік құқықтық актілерде неміс тұрғындарын бұрынғы тұрғылықты жерлеріне қайтару мүмкіндігі қарастырылмаған еді.
Сонымен, КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының 1948 жылғы 26 қарашадағы «Отан соғысы жылдарында Кеңес Одағының алыс аудандарына жер аударылған адамдардың мәжбүрлі және тұрақты қоныстану орындарынан қашқаны үшін қылмыстық жауаптылық туралы» Жарлығында былай атап өтілді
“ | қоныс аудару «шешендерді, қарашайларды, ингуштарды, малқарларды, қалмақтарды, немістерді, қырым татарларын және т.б.» бұрынғы тұрғылықты жерлеріне қайтару құқығынсыз мәңгілікке жүргізілді. | ” |
КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының 1955 жылғы 13 желтоқсандағы «Арнайы қоныс аударуға келген немістердің және олардың отбасы мүшелерінің құқықтық мәртебесіндегі шектеулерді алып тастау туралы» жарлығы арнайы қоныс аударуға қойылған шектеулерді алып тастағанымен, бірақ қоныс аударған немістердің «шығарылған жерлерге қайта оралуға құқығы жоқ». 1957 жылы көптеген күштеп қоныс аударған халықтарға бұрынғы тұрғылықты жерлеріне оралуға рұқсат етіліп, олардың бұрын таратылған автономиялары қалпына келтірілгенімен, бұл неміс тұрғындарына қатысты болған жоқ.
КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының 1964 жылғы 29 желтоқсандағы « КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының 1941 жылғы 28 тамыздағы "Еділ бойында тұратын немістерді қоныстандыру туралы" Жарлығына өзгерістер енгізу жайлы Жарлығы тек неміс тұрғындарын беталды айыптаулардан бас тартады, бірақ ЕНАКСР-ны немесе кез-келген басқа автономияны қалпына келтіру туралы ережелерді қамтымай, «неміс халқы бірқатар республикалардың, елдің аумақтары мен аймақтарының және оның бұрынғы тұрғылықты жерінің аудандары қоныстанған территориядағы жаңа тұрғылықты жерде тамыр жайды» деген тұжырымды айрықша баса айтады».
Мұндай шешімдер немістердің автономиясын «тарихи тұрғыдан байырғы халықтарға жатпауы» ретінде қалпына келтіру мүмкін еместігі туралы саяси ұстаныммен және биліктің тың жерлердегі ауылшаруашылық еңбек мәдениеті дамыған тәртіпті халықтың үлкен армиясын жоғалтқысы келмеуімен байланысты болды. Ішінара ақтау белсенді емес түрге ие бола бастаған тең емес жағдайға іштен тынған наразылық туды - 1965 жылы Мәскеуге ЕНАКСР-ны қалпына келтіру туралы талаппен делегация жіберілді, бірақ бұл күтілген нәтижелерге әкелген жоқ.
Тек 1972 жылы КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының 1972 жылғы 3 қарашадағы «Азаматтардың жекелеген санаттары үшін бұрын берілген тұрғылықты жерді таңдаудағы шектеулерді алып тастау туралы» Жарлығымен, шектеулер бойынша тұрғылықты жерді таңдау неміс тұрғындарынан алынып тасталды. Сонымен, ХХ ғасырдың 70-жылдарында Қазақ КСР аумағында Ұлы Отан соғысы кезінде басып алынған аймақтардан жер аударылып, таратылған ЕНАКСР тұрғындарынан тұратын неміс халқының орасан зор қауымдастығы және соғыс аяқталғаннан соң герман азаматтығын алған кеңес азаматтары оралды (Қазақ КСР неміс тұрғындарының шамамен 15% -ы ғана Столыпин реформалары кезінде Қазақстанға келген қоныс аударғандардың ұрпақтары болды).
Автономия құру жобасы
КСРО неміс тұрғындарының мәселелерін түсіну 1978 жылы жаңа деңгейге көтерілді. Осы уақытқа дейін Қазақстан аумағында 940 мың немістер өмір сүрді, бұл республика халқының 6,6% құрады. Осы санның жартысы неміс тілін өздерінің ана тілі деп санады.
Тамыз айында Ю.Андропов, , , , , , , құралған комиссия КОКП ОК неміс автономиясын құру туралы ұсыныс жасады. Комиссия мүшелері: «Біз Еділ бойында неміс автономиясын құруды мақсатсыз деп санаймыз, өйткені неміс халқы бұл жерде іс жүзінде өмір сүрмейді және бұл аймақта тарихи тамырын жаймаған...» және сол кезде кеңестік немістердің жартысынан көбі өмір сүрген Қазақ КСР жеріндегі автономиялы облысы түрінде неміс автономиясын құруды ұсынды.
Ерейментау шағын аудан орталығын автономияның астанасы ету ұсынылды. Автономия құрудың басты мақсаты - депортацияланған Қазақстандағы неміс тұрғындарын азаматтық оңалту, іргелі тұрғылықты жерлерде заңдастыру. Кеңес өкіметінің немістерді тұрғылықты жерлерінде қауіпсіздендіруге және олардың көшіп кетуін болдырмауға әсіресе, Қазақстанның аграрлық секторы мен өнеркәсібіндегі құнды және көбінесе жоғары білікті мамандарға қатысты ұмтылысы айтарлықтай маңызды болды.
Неміс автономиясының жоспары соған қарамастан жақсы ойластырылған және оны жүзеге асыру барысында, 1979 жылы 16 маусымда Целиноградта Д.А. Қонаев облыстық әкімшілігінің қолдауымен 1979 жылғы Целиноград оқиғалары деп аталған наразылықтар өтті.
Тағы қараңыз
Дереккөздер
- Неліктен 30 жыл бұрын Қазақстанда Неміс автономиясын құруға тырысты Мұрағатталған 13 сәуірдің 2017 жылы.
- Неліктен 30 жыл бұрын Қазақстанда Неміс автономиясын құруға тырысты
- Қазақстандағы сәтсіз болған неміс автономиясы туралы. Басты дереккөзінен мұрағатталған 14 сәуір 2017.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 13 сәуір 2017.
уикипедия, wiki, кітап, кітаптар, кітапхана, мақала, оқу, жүктеу, тегін, тегін жүктеу, mp3, видео, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, сурет, музыка, ән, фильм, кітап, ойын, ойындар, ұялы, андроид, iOS, apple, ұялы телефон, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, ДК, веб, компьютер
Қazakstandagy nemis avtonomiyasy 1979 zhyly Қazak KSR aumagynda Nemis avtonomiyalyk oblysyn kuru zhonindegi sәtsiz zhoba Ermentau kalasyn avtonomiyanyn astanasy etu usynyldy avtonomiyanyn audany 46 myn sharshy km al halky 202 myn adamdy kurar edi Avtonomiyaga Celinograd Erejmentau Қaragandy Molodezhnyj zhәne Kokshetau Uәlihanov oblystarynyn birkatar audandaryn kosu usynyldy Avtonomiyanyn basshysy Celinograd oblysy Krasnoznamensk audandyk partiya komitetinin birinshi hatshysy ulty nemis Andrej Braun A Korkin boluy kerek edi Avtonomiya kurudyn algysharttaryTolyk makalasy Қazakstan nemisteri Tүrkistanda algashky nemister XVIII gasyrda pajda boldy Olar Resej imperiyasynyn kyzmetinde boldy Resej imperiyasynyn nemisterdin Tүrkistanga zhappaj sharualar immigraciyasy XIX gasyrdyn 90 zhyldaryna sәjkes keledi 1897 zhyldyn ozinde kazirgi Қazakstan aumagynda 2600 nemis omir sүrdi 1939 zhyly kazirgi Қazakstan aumagynda 92 myn etnikalyk nemister omir sүrdi Nemisterdin eldi mekenderi Kellerovka Peterfeld Marienburg Pruggerovo de pajda boldy 1941 zhyly 28 tamyzda taratylyp onyn nemis halky men KSRO nyn baska ajmaktaryndagy nemis turgyndaryn Қazakstan men Sibirge kүshtep konystandyru bastaldy HH gasyrdyn 40 60 zhyldarynda kabyldangan normativtik kukyktyk aktilerde nemis turgyndaryn buryngy turgylykty zherlerine kajtaru mүmkindigi karastyrylmagan edi Sonymen KSRO Zhogargy Kenesi Prezidiumynyn 1948 zhylgy 26 karashadagy Otan sogysy zhyldarynda Kenes Odagynyn alys audandaryna zher audarylgan adamdardyn mәzhbүrli zhәne turakty konystanu oryndarynan kashkany үshin kylmystyk zhauaptylyk turaly Zharlygynda bylaj atap otildi konys audaru sheshenderdi karashajlardy ingushtardy malkarlardy kalmaktardy nemisterdi kyrym tatarlaryn zhәne t b buryngy turgylykty zherlerine kajtaru kukygynsyz mәngilikke zhүrgizildi KSRO Zhogargy Kenesi Prezidiumynyn 1955 zhylgy 13 zheltoksandagy Arnajy konys audaruga kelgen nemisterdin zhәne olardyn otbasy mүshelerinin kukyktyk mәrtebesindegi shekteulerdi alyp tastau turaly zharlygy arnajy konys audaruga kojylgan shekteulerdi alyp tastaganymen birak konys audargan nemisterdin shygarylgan zherlerge kajta oraluga kukygy zhok 1957 zhyly koptegen kүshtep konys audargan halyktarga buryngy turgylykty zherlerine oraluga ruksat etilip olardyn buryn taratylgan avtonomiyalary kalpyna keltirilgenimen bul nemis turgyndaryna katysty bolgan zhok KSRO Zhogargy Kenesi Prezidiumynyn 1964 zhylgy 29 zheltoksandagy KSRO Zhogargy Kenesi Prezidiumynyn 1941 zhylgy 28 tamyzdagy Edil bojynda turatyn nemisterdi konystandyru turaly Zharlygyna ozgerister engizu zhajly Zharlygy tek nemis turgyndaryn betaldy ajyptaulardan bas tartady birak ENAKSR ny nemese kez kelgen baska avtonomiyany kalpyna keltiru turaly erezhelerdi kamtymaj nemis halky birkatar respublikalardyn eldin aumaktary men ajmaktarynyn zhәne onyn buryngy turgylykty zherinin audandary konystangan territoriyadagy zhana turgylykty zherde tamyr zhajdy degen tuzhyrymdy ajryksha basa ajtady Mundaj sheshimder nemisterdin avtonomiyasyn tarihi turgydan bajyrgy halyktarga zhatpauy retinde kalpyna keltiru mүmkin emestigi turaly sayasi ustanymmen zhәne biliktin tyn zherlerdegi auylsharuashylyk enbek mәdenieti damygan tәrtipti halyktyn үlken armiyasyn zhogaltkysy kelmeuimen bajlanysty boldy Ishinara aktau belsendi emes tүrge ie bola bastagan ten emes zhagdajga ishten tyngan narazylyk tudy 1965 zhyly Mәskeuge ENAKSR ny kalpyna keltiru turaly talappen delegaciya zhiberildi birak bul kүtilgen nәtizhelerge әkelgen zhok Tek 1972 zhyly KSRO Zhogargy Kenesi Prezidiumynyn 1972 zhylgy 3 karashadagy Azamattardyn zhekelegen sanattary үshin buryn berilgen turgylykty zherdi tandaudagy shekteulerdi alyp tastau turaly Zharlygymen shekteuler bojynsha turgylykty zherdi tandau nemis turgyndarynan alynyp tastaldy Sonymen HH gasyrdyn 70 zhyldarynda Қazak KSR aumagynda Ұly Otan sogysy kezinde basyp alyngan ajmaktardan zher audarylyp taratylgan ENAKSR turgyndarynan turatyn nemis halkynyn orasan zor kauymdastygy zhәne sogys ayaktalgannan son german azamattygyn algan kenes azamattary oraldy Қazak KSR nemis turgyndarynyn shamamen 15 y gana Stolypin reformalary kezinde Қazakstanga kelgen konys audargandardyn urpaktary boldy Avtonomiya kuru zhobasyKSRO nemis turgyndarynyn mәselelerin tүsinu 1978 zhyly zhana dengejge koterildi Osy uakytka dejin Қazakstan aumagynda 940 myn nemister omir sүrdi bul respublika halkynyn 6 6 kurady Osy sannyn zhartysy nemis tilin ozderinin ana tili dep sanady Tamyz ajynda Yu Andropov kuralgan komissiya KOKP OK nemis avtonomiyasyn kuru turaly usynys zhasady Komissiya mүsheleri Biz Edil bojynda nemis avtonomiyasyn kurudy maksatsyz dep sanajmyz ojtkeni nemis halky bul zherde is zhүzinde omir sүrmejdi zhәne bul ajmakta tarihi tamyryn zhajmagan zhәne sol kezde kenestik nemisterdin zhartysynan kobi omir sүrgen Қazak KSR zherindegi avtonomiyaly oblysy tүrinde nemis avtonomiyasyn kurudy usyndy Erejmentau shagyn audan ortalygyn avtonomiyanyn astanasy etu usynyldy Avtonomiya kurudyn basty maksaty deportaciyalangan Қazakstandagy nemis turgyndaryn azamattyk onaltu irgeli turgylykty zherlerde zandastyru Kenes okimetinin nemisterdi turgylykty zherlerinde kauipsizdendiruge zhәne olardyn koship ketuin boldyrmauga әsirese Қazakstannyn agrarlyk sektory men onerkәsibindegi kundy zhәne kobinese zhogary bilikti mamandarga katysty umtylysy ajtarlyktaj manyzdy boldy Nemis avtonomiyasynyn zhospary sogan karamastan zhaksy ojlastyrylgan zhәne ony zhүzege asyru barysynda 1979 zhyly 16 mausymda Celinogradta D A Қonaev oblystyk әkimshiliginin koldauymen 1979 zhylgy Celinograd okigalary dep atalgan narazylyktar otti Tagy karanyzҚazakstan nemisteri Edil nemisterinin Avtonomiyalyk Socialistik Kenes RespublikasyDerekkozderNelikten 30 zhyl buryn Қazakstanda Nemis avtonomiyasyn kuruga tyrysty Muragattalgan 13 sәuirdin 2017 zhyly Nelikten 30 zhyl buryn Қazakstanda Nemis avtonomiyasyn kuruga tyrysty Қazakstandagy sәtsiz bolgan nemis avtonomiyasy turaly Basty derekkozinen muragattalgan 14 sәuir 2017 kolzhetpejtin silteme Tekserildi 13 sәuir 2017