Ампер Андре Мари (1775 ж. Лион қаласы - 1836) - атақты француз ғалымы. Оның әкесi Жан Жак Ампер өте бiлiмдi адам болған. Ешқашан мектепке бармағанына қарамастан, әкесiнiң жинаған кiтапханасын түгел оқып тауысып, үйде терең бiлiм алған. Лион академиясында математикадан алғаш рет 13 жасында баяндама жасаған. 18 жасында грек, латын, итальян тiлдерiн меңгерген, физика, жоғары математика, ботаника және әдебиет салаларында терең бiлiмдi болған. Ұлы француз революциясынан кейiн Ампер алғашында Лион қаласында, кейiннен Буржеде математика және физика пәндерiнiң мұғалiмi болып iстеген. Кейiнiрек Парижге қоныс аударып, политехникалық мектепке қызметке тұрған, ал 1808 ж. Париж университеттерiнiң бас инспекторы болып тағайындалған. 1814 ж. өз бетiнше Авогадро заңын ашқан. Өзiнiң барлық бос уақытын химия, дифференциалдық теңдеулер және ықтималдық теорияларына арнаған.
Андре-Мари Ампер – электромагнетизм саласында бiрнеше жаңалық ашқан, Француз ғалымы. Ампер 1775 жылы 20 қаңтарда Лион маңындағы Полимьеде дүниеге келген. Оның әкесi ауқатты адам болғандықтан, баласына жан-жақты бiлiм алуға жағдай жасайтындай мүмкiндiгi болды.
André-Marie Ampère | |
---|---|
André-Marie Ampère (1775-1836) | |
Туған күні, жері | қаңтардың 20 , , |
Қайтыс болған күні, жері | 1836 ж. маусымның 10 (61 жаста) , |
Тұратын жері | |
Ұлты | |
Зерттеу салалары | |
Интитуттары | |
Еңбегі үшін әйгілі |
1802 жылы оны Бурго қаласындағы Орталық мектепке физика және химиядан профессорлыққа шақырды. Бұнда ол өзiнiң алғашқы “Математикалық теория ойыны" атты iрi еңбегiн жазып, жарыққа шығарды. 1809 жылы Ампер Политехникалық мектепте математика профессоры болды. Ампер өзiнiң дифференциалдық теңдеулер бойынша жеке туындылар еңбегi үшiн 1814 жылы Ұлттық ғылым академиясына сайланды. Физика саласында Ампер жарық дифракциясымен шұғылданып, бұл тақырыпта бiрнеше еңбектерiн жарыққа шығарды. 1820 жылы қыркүйектiң аяғында ол екi параллель ток өткiзгiшi арасындағы тартылу күшi бар екендiгiн паш еттi. Бұл еңбектерiн жалғастыра отырып, катушка (тогымен) тұрақты магниттiк әсер туғызатынын тапты (кейiннен бұл саланы жалғастырып, Майкл Фарадей электромагниттiк индукция құбылысын ашты). Ампер iлiнген инеден тұратын құрылғыны ойлап тапты, ол ине катушка арқылы берiлген токтың әсерiнен ауытқиды, ток күшi көп болған сайын ауытқуда жоғары болады. Бұл құрылғы жетiлдiрiлiп, гальванометр - атты өлшеуiш құрылғы пайда болды.
Ампердiң электр және магнетизм саласы бойынша өте маңызды мақалаласы 1827 жылы жарық көрген “Электродинамика құбылыстарының математикалық теориясы туралы мемуар" – болып табылады. Былайша айтқанда, онда өткiзгiштегi ток күшi мен магниттiк индукцияны байланыстыратын Ампер заңының формуласы жазылған. Ампер бұл iргелi еңбегiнде келтiрiлген идеяларымен ол электромагнетизм сияқты ғылымның кең саласына есiк ашты.
Ампер 1826 жылдан Сорбонна университетiнiң физика кафедрасының меңгерушiсi болып бекiтiлдi, бұл қызметте өмiрiнiң аяғына дейiн iстедi. Ол 1827 жылы ағылшын Корольдiгiнiң мүшесi болып сайланды (бұндай құрмет шетел ғалымдарына өте сирек берiлетiн). Оның беделi еуропа физиктерiнiң арасында зор болатын. Ампер әрi керемет экспериментатор да, теоретик те болатын. Ампер-Андре Мари есiмi өшпестей болып Айдағы таулардың бiрiне берiлген және ток күшiнiң өлшем бiрлiгi аталады. 1820 ж. жарияланған Эрстедтiң тәжiрибесi оны таң қалдырды. Ампер дат ғалымы жасаған тәжiрибенiң мәнiсi орасан зор екенiн түсiнiп, электр тогы мен магнетизм арасындағы байланысты зерттей бастады. Ампер Эрстедтiң тәжiрибесiн ток кеңiстiкте магнит өрiсiн тудырады деген болжаммен түсiндiрдi. Магнит өрiсiнiң бағыты өткiзгiштегi ток бағытымен қалай байланысқанын анықтады және магнит өрiсiнiң кернеулiгiн токпен байланыстыратын формуланы тапты. Сонымен қатар тогы бар екi өткiзгiш арасындағы әсерлесу күшiнiң формуласын қорытып шығарды (Ампер заңы). Магнетизмнiң молекулалық токтар жөнiндегi болжамға негiзделген алғашқы теориясын құрды. Ток күшiнiң анықтамасын ұсынды. Ғалымның дүниежүзiлiк ғылымға қосқан үлкен еңбегi үшiн ток күшiнiң өлшем бiрлiгiн ампер (А) деп атады.
уикипедия, wiki, кітап, кітаптар, кітапхана, мақала, оқу, жүктеу, тегін, тегін жүктеу, mp3, видео, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, сурет, музыка, ән, фильм, кітап, ойын, ойындар, ұялы, андроид, iOS, apple, ұялы телефон, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, ДК, веб, компьютер
Amper Andre Mari 1775 zh Lion kalasy 1836 atakty francuz galymy Onyn әkesi Zhan Zhak Amper ote bilimdi adam bolgan Eshkashan mektepke barmaganyna karamastan әkesinin zhinagan kitaphanasyn tүgel okyp tauysyp үjde teren bilim algan Lion akademiyasynda matematikadan algash ret 13 zhasynda bayandama zhasagan 18 zhasynda grek latyn italyan tilderin mengergen fizika zhogary matematika botanika zhәne әdebiet salalarynda teren bilimdi bolgan Ұly francuz revolyuciyasynan kejin Amper algashynda Lion kalasynda kejinnen Burzhede matematika zhәne fizika pәnderinin mugalimi bolyp istegen Kejinirek Parizhge konys audaryp politehnikalyk mektepke kyzmetke turgan al 1808 zh Parizh universitetterinin bas inspektory bolyp tagajyndalgan 1814 zh oz betinshe Avogadro zanyn ashkan Өzinin barlyk bos uakytyn himiya differencialdyk tendeuler zhәne yktimaldyk teoriyalaryna arnagan Andre Mari Amper elektromagnetizm salasynda birneshe zhanalyk ashkan Francuz galymy Amper 1775 zhyly 20 kantarda Lion manyndagy Polimede dүniege kelgen Onyn әkesi aukatty adam bolgandyktan balasyna zhan zhakty bilim aluga zhagdaj zhasajtyndaj mүmkindigi boldy Andre Marie AmpereAndre Marie Ampere 1775 1836 Tugan kүni zheri kantardyn 20 1775 01 20 249 zhas Қajtys bolgan kүni zheri 1836 zh mausymnyn 10 61 zhasta Turatyn zheriҰltyZertteu salalaryIntituttaryEnbegi үshin әjgili 1802 zhyly ony Burgo kalasyndagy Ortalyk mektepke fizika zhәne himiyadan professorlykka shakyrdy Bunda ol ozinin algashky Matematikalyk teoriya ojyny atty iri enbegin zhazyp zharykka shygardy 1809 zhyly Amper Politehnikalyk mektepte matematika professory boldy Amper ozinin differencialdyk tendeuler bojynsha zheke tuyndylar enbegi үshin 1814 zhyly Ұlttyk gylym akademiyasyna sajlandy Fizika salasynda Amper zharyk difrakciyasymen shugyldanyp bul takyrypta birneshe enbekterin zharykka shygardy 1820 zhyly kyrkүjektin ayagynda ol eki parallel tok otkizgishi arasyndagy tartylu kүshi bar ekendigin pash etti Bul enbekterin zhalgastyra otyryp katushka togymen turakty magnittik әser tugyzatynyn tapty kejinnen bul salany zhalgastyryp Majkl Faradej elektromagnittik indukciya kubylysyn ashty Amper ilingen ineden turatyn kurylgyny ojlap tapty ol ine katushka arkyly berilgen toktyn әserinen auytkidy tok kүshi kop bolgan sajyn auytkuda zhogary bolady Bul kurylgy zhetildirilip galvanometr atty olsheuish kurylgy pajda boldy Amperdin elektr zhәne magnetizm salasy bojynsha ote manyzdy makalalasy 1827 zhyly zharyk korgen Elektrodinamika kubylystarynyn matematikalyk teoriyasy turaly memuar bolyp tabylady Bylajsha ajtkanda onda otkizgishtegi tok kүshi men magnittik indukciyany bajlanystyratyn Amper zanynyn formulasy zhazylgan Amper bul irgeli enbeginde keltirilgen ideyalarymen ol elektromagnetizm siyakty gylymnyn ken salasyna esik ashty Amper 1826 zhyldan Sorbonna universitetinin fizika kafedrasynyn mengerushisi bolyp bekitildi bul kyzmette omirinin ayagyna dejin istedi Ol 1827 zhyly agylshyn Koroldiginin mүshesi bolyp sajlandy bundaj kurmet shetel galymdaryna ote sirek beriletin Onyn bedeli europa fizikterinin arasynda zor bolatyn Amper әri keremet eksperimentator da teoretik te bolatyn Amper Andre Mari esimi oshpestej bolyp Ajdagy taulardyn birine berilgen zhәne tok kүshinin olshem birligi atalady 1820 zh zhariyalangan Erstedtin tәzhiribesi ony tan kaldyrdy Amper dat galymy zhasagan tәzhiribenin mәnisi orasan zor ekenin tүsinip elektr togy men magnetizm arasyndagy bajlanysty zerttej bastady Amper Erstedtin tәzhiribesin tok kenistikte magnit orisin tudyrady degen bolzhammen tүsindirdi Magnit orisinin bagyty otkizgishtegi tok bagytymen kalaj bajlanyskanyn anyktady zhәne magnit orisinin kerneuligin tokpen bajlanystyratyn formulany tapty Sonymen katar togy bar eki otkizgish arasyndagy әserlesu kүshinin formulasyn korytyp shygardy Amper zany Magnetizmnin molekulalyk toktar zhonindegi bolzhamga negizdelgen algashky teoriyasyn kurdy Tok kүshinin anyktamasyn usyndy Ғalymnyn dүniezhүzilik gylymga koskan үlken enbegi үshin tok kүshinin olshem birligin amper A dep atady Amper zhәne balasy bejiti