Азық-түлік салғырты — Азамат соғысы кезінде Кеңес үкіметі қолданған ауыл шаруашылық өнімдерін дайындаудың төтенше жүйесі, “соғыс коммунизмі” саясатының негізгі белгілерінің бірі (11.1.1919 — 03.1921). Азық-түлік салғырты бойынша шаруалар өзінде өлместің күніндей ғана азық қалдырып, қалғанының бәрін мемлекетке міндетті түрде тұрақты бағамен сатуға тиіс болды. Еркін сатуға, базарға шығаруға тиым салынды. Барлық ауыл шаруашылық өнімдері қатаң есепке алынып, оларды бөлуге бақылау қойылды. Қазақстан мен Түркістанға азық-түлік салғырты 1920 жылы енгізілді. Губернияларға (облыстарға), уездер мен болыстарға азық-түлік салғырты белгіленді. Одан әрі әрбір село, ауыл, станица мен шаруа қожалықтарының өткізетін өнімдерінің мөлшері көрсетілді. Оны жергілікті кеңестер мен ревкомдардың қатысуымен Азық-түлік отрядтары жинады. Бұл шын мәнінде шаруаларды тонау еді. Мемлекеттің төлейтін де айырбастайтын да түгі жоқ болғандықтан шаруалардың өнімі тегін әрі еріксіз тартып алынды. Ақша құнсызданып, өз мәнін жойды. Толық емес деректерге қарағанда 1920 жылы Қазақстан шаруаларынан 44 млн. пұт астық, 5 млн. пұт ет, 333 мың пұт май және басқа да көптеген ауыл шарушылық өнімдері жиналды.
Қазақтар бұл кезде көп малынан айрылды. Азық- түлік салғырты артық өнімді ғана емес, қарудың күшімен шаруалардың соңғы үнеміне дейін сыпырып алды. Мұның өзі шаруалардың қарулыларға қарсылығын тудырды. Азамат соғысынан кейін Азық-түлік салғырты саясатының жүргізілуі шаруалар көтерілісіне әкеліп соқтырды. Мұндай көтерілістер Орал, [Ақмола облысы[|Ақмола]] және Семей облыстарында болып өтті. Бәрібір тартып алатын болғандықтан шаруалар артық өнім өндіруге ынталанбады. Азық-түлік салғырты ауыл шаруашылығын дамуын тежеді, егістің көлемі мен өнімділігі төмендеді, мал саны азайды. 1921 жылғы наурызда басталған жаңа экономикалық саясатқа байланысты Азық-түлік салғырты Азық-түлік салығымен алмастырылды.
Дереккөздер
- Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х
Бұл — мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз. Бұл ескертуді дәлдеп ауыстыру қажет. |
Бұл мақаланы Уикипедия сапа талаптарына лайықты болуы үшін уикилендіру қажет. |
Бұл мақалада еш сурет жоқ. Мақаланы жетілдіру үшін қажетті суретті енгізіп көмек беріңіз. Суретті қосқаннан кейін бұл үлгіні мақаладан аластаңыз.
|
уикипедия, wiki, кітап, кітаптар, кітапхана, мақала, оқу, жүктеу, тегін, тегін жүктеу, mp3, видео, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, сурет, музыка, ән, фильм, кітап, ойын, ойындар, ұялы, андроид, iOS, apple, ұялы телефон, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, ДК, веб, компьютер
Azyk tүlik salgyrty Azamat sogysy kezinde Kenes үkimeti koldangan auyl sharuashylyk onimderin dajyndaudyn totenshe zhүjesi sogys kommunizmi sayasatynyn negizgi belgilerinin biri 11 1 1919 03 1921 Azyk tүlik salgyrty bojynsha sharualar ozinde olmestin kүnindej gana azyk kaldyryp kalganynyn bәrin memleketke mindetti tүrde turakty bagamen satuga tiis boldy Erkin satuga bazarga shygaruga tiym salyndy Barlyk auyl sharuashylyk onimderi katan esepke alynyp olardy boluge bakylau kojyldy Қazakstan men Tүrkistanga azyk tүlik salgyrty 1920 zhyly engizildi Guberniyalarga oblystarga uezder men bolystarga azyk tүlik salgyrty belgilendi Odan әri әrbir selo auyl stanica men sharua kozhalyktarynyn otkizetin onimderinin molsheri korsetildi Ony zhergilikti kenester men revkomdardyn katysuymen Azyk tүlik otryadtary zhinady Bul shyn mәninde sharualardy tonau edi Memlekettin tolejtin de ajyrbastajtyn da tүgi zhok bolgandyktan sharualardyn onimi tegin әri eriksiz tartyp alyndy Aksha kunsyzdanyp oz mәnin zhojdy Tolyk emes derekterge karaganda 1920 zhyly Қazakstan sharualarynan 44 mln put astyk 5 mln put et 333 myn put maj zhәne baska da koptegen auyl sharushylyk onimderi zhinaldy Қazaktar bul kezde kop malynan ajryldy Azyk tүlik salgyrty artyk onimdi gana emes karudyn kүshimen sharualardyn songy үnemine dejin sypyryp aldy Munyn ozi sharualardyn karulylarga karsylygyn tudyrdy Azamat sogysynan kejin Azyk tүlik salgyrty sayasatynyn zhүrgizilui sharualar koterilisine әkelip soktyrdy Mundaj koterilister Oral Akmola oblysy Akmola zhәne Semej oblystarynda bolyp otti Bәribir tartyp alatyn bolgandyktan sharualar artyk onim ondiruge yntalanbady Azyk tүlik salgyrty auyl sharuashylygyn damuyn tezhedi egistin kolemi men onimdiligi tomendedi mal sany azajdy 1921 zhylgy nauryzda bastalgan zhana ekonomikalyk sayasatka bajlanysty Azyk tүlik salgyrty Azyk tүlik salygymen almastyryldy DerekkozderAjbyn Enciklopediya Bas red B Ө Zhakyp Almaty Қazak enciklopediyasy 2011 880 bet ISBN 9965 893 73 H Bul makalanyn bastamasy Bul makalany tolyktyryp damytu arkyly Uikipediyaga komektese alasyz Bul eskertudi dәldep auystyru kazhet Bul makalany Uikipediya sapa talaptaryna lajykty boluy үshin uikilendiru kazhet Bul makalada esh suret zhok Makalany zhetildiru үshin kazhetti suretti engizip komek beriniz Suretti koskannan kejin bul үlgini makaladan alastanyz Suretti mynnan tabuga bolady osy makalanyn takyrybyna bajlanysty suret Ortak korda tabyluy mүmkin makalanyn ozge til uikilerindegi nuskalaryn karap koriniz oziniz zhasagan suretti zhүkteniz avtorlyk kukykpen korgalgan suret kospanyz